Farabi

nnFarabi’nin sistemi varlığın ilkesini manevi saymakla birlikte geometri ve mantığı temel alan, fizikten (tabiat ilimleri) geçerek nmetafiziğe yükselen bir sistemdir. Eflatun (Platon), Aristo ve Yeni Eflatunculuk’tan gelen ve sistemin bütünü içinde yer yer ngörülen eklektisizm rastgele bir derleme tarzında olmayıp kendi mantığı içinde son derece tutarlıdır. Bu felsefede bütün kainat nsürekli hareket eden bir dönme dolap şeklinde tasavvur edilecek olursa inişli çıkışlı bu sistem içinde en ulvisinden en süflisine nkadar maddi-manevi, organik-inorganik her varlık türünün yeri ve işlevi belirlendiği için aynı zamanda determinist ve gayeci bir nfelsefedir. Bu bakımdan Farabi’ye göre felsefe varlık olarak varlığın bilgisidir; yani bütün kâinatı önümüze seren ve her şeyi nkuşatan külli bir ilimdir. Şu halde varlığın ilk prensibini ve en son gayesini araştıran, onun işleyişini sebep-sonuç ilişkisi niçinde yorumlayan filozofun bilgisi de külli olacaktır. Bundan dolayı Farabi “Filozofun yapması gereken şey kendi gücü ölçüsünde nAllah’a benzemektir” derken, bundan ruhi ve ahlaki arınmanın yanı sıra filozofun fikren de aydınlanarak Tanrı gibi varlığın nevrensel bilgisine sahip olmasını kastediyor… nn